کم خونی (آنمی)

کم خونی (آنمی)

کم خونی یا آنمی، اختلال خونی شایعی است که در آن گلبول‌های قرمز و یا هموگلوبین کافی در خون وجود ندارد.
هموگلوبینی که در گلبول‌های قرمز خون وجود دارد باعث می‌شود تا اکسیژن به گلبول قرمز متصل شده و توسط مویرگ‌ها به بافت‌های مختلف بدن برسد. ازآنجایی که تمام سلول‌های بدن انسان برای زنده ماندن به اکسیژن وابسته‌اند، کمبود آن باعث هیپوکسی شده و گسترهٔ وسیعی از مشکلات را به‌همراه دارد.
کم خونی انواع گوناگونی دارد که هر یک علت خاص خود را دارند. این بیماری به اشکال گوناگونی طبقه‌بندی می‌شود، مثل ریخت‌شناسی گلبول‌های قرمز، مکانیسم‌های اتیولوژیک و غیره. سه دستهٔ اصلی عبارتند از: از‌دست رفتن حجم زیادی از خون  يعني خون‌ریزی‌های حاد یا مزمن، ازبین‌رفتن سلول‌های خونی يعني همولیز و کمبود تولید سلول‌های خونی .

علایم

فقر ویتامین ب ۱۲، از دست دادن اشتها، اسهال، کرختی و گزگز دست‌ها و پاها، رنگ پریدگی پوست، احساس خستگی زودرس، سردرد، زخم‌های مخاطی و زبانی و تغییر رنگ پوست.
معاینه این بیماران می‌تواند نشانگر اختلال رفلکس‌ها و یک‌سری علائم عصبی دیگر باشد.

علل

سه دلیل اصلی کم‌خونی شامل: هدر رفتن حجم فراوانی از خون (به شکل حاد یا خونریزی شدید و به شکل مزمن به گونه کم کم و تدریجی ولی در مدت زمان طولانی)، ویرانی بیش از حد گلبول‌های قرمز (همولیز)، و سستی و ناتوانی سیستم خون‌ساز(hematopoiesis). کم‌خونی شایع‌ترین بیماری خونی است. کم‌خونی به علل گوناگون ایجاد می‌شوند.

عوامل خطرساز

عوامل زیر ممکن است سبب افزایش احتمال بروز کم خونی فقرآهن شوند:
دوره های خونریزی ماهانه سنگین
بارداری
جیره غذایی که همیشه دارای آهن کم باشد
منبع آشکار یا پنهان خونریزی در بدن مانند: اولسر، تومور خونریزی دهنده، فیبروئید رحم، پولیپ کولون، سرطان کولورکتال یا خونروی از معده و روده.

عوارض

اگر علت کم خونی به خاطر فقر آهن باشد پاسخ به درمان با آهن بر حسب تحریک مغز استخوان و جذب متغیر است. شمارش رتیکولوسیتی باید ظرف ۷-۴ روز پس از آغاز درمان شروع به افزایش کند و در ۱۱ روز به حد اکثر برسد.
فقدان پاسخ ممکن است ناشی از جذب ضعیف، عدم پذیرش (که شایع است)، یا تشخیص اشتباه باشد. در صورت تداوم فقر آهن، ممکن است تغییر روش به درمان با آهن تزریقی ضرورت پیدا کند. مسلما اگر این بیماری درمان نشود، مشکلات بیمار مثل خستگی، رنگ پریدگی و کاهش ظرفیت بدنی هم باقی می ماند.
اگر بیمار كودك باشد روی هوش او اثر دائم دارد و دیر آموزی ایجاد می‌كند. کم خونی خفیف خانم‌ها باعث اثر نامطلوب روی حافظه آن ها میشود که البته با درمان قابل رفع است.
اگر کم‌خونی شدید و مزمن باشد باعث کم رسیدن خون به بافت قلبی می‌شود و خطر سکته قلبی را بالا می برد. همینطور بروز بیماری‌های ریوی را نيز تسریع می کند. عدم تحمل به سرما در ۲۰ درصد بیمارانی دیده می‌شود که کم خونی شدید و مزمن دارند. این مساله بصورت بیماری‌های سیستم عصبی و با مختل شدن سیستم تنظیم حس و درد و ارتعاش ظهور می‌کند. ندرتا ادم پاپی و مشکلات بینائی ایجاد می کند و باز هم ندرتا باعث بالا رفتن فشار خون مغزی و مشکلات هوشیاری می شود. احتمال بد کار کردن سیستم ایمنی و بروز عفونت های مختلف هم بالا می رود. مشکلات رفتاری در کودکان ظاهر می‌شود و احتمال بروز بیش فعالی در کودکان و مختل شدن رشد کودک نيز وجود دارد.

درمان

درمان‌های متفاوتی برای کم‌خونی هست که بر پایه شدت بیماری و عامل ایجاد کننده آن قرار دارد. کمبود آهن به خاطر تهی‌دستی غذایی در بالغین فاقد عادت ماهانه (زنان یائسه و مردان)، گاهی دیده می‌شود. درتشخیص کمبود آهن، لازم است یک جستجو برای علل احتمالی از دست رفتن آهن صورت گیرد همانند خونریزی دستگاه گوارش از زخم‌های گوارشی و یا از سرطان کولون. کمبود آهن خفیف تا میانه با تجویز آهن به شکل فروس سولفات و یا فروس گلوکونات درمان می‌شود. مصرف ویتامین C باعث افزایش جذب آهن می‌شود.
تجویز ویتامین خوراکی (اسید فولیک) و یا تزریقی زیرجلدی سیانوکوبالامین (ویتامین B۱۲)، کمبودهای مربوطه را درمان می‌نماید. در کم‌خونی وابسته به بیماری مزمن، کم‌خونی مربوط به شیمی درمانی، یا یک کم‌خونی مربوط به بیماری کلیه، برخی پزشکان معالج با تجویز پروتئین اریتروپوئیتین نوترکیب کوشش در تحریک کردن فرآوری گلبول قرمز دارند. در موارد کم‌خونی شدید و یا خونریزی در حال پیشرفت، تزریق خون ممکن است لازم باشد.

پیشگیری

خانم‌هاي باردار براي پيشگيري از کمبود آهن باید از ماه چهارم بارداري تا سه ماه بعد از زايمان از داروي آهن استفاده کنند.
به نوزادان نيز از چهار ماهگي تا حدود دو سالگي بايد قطره آهن داد و با توجه به اين که شير مادر به اندازه کافي حاوي آهن نیست، تا زماني که بچه بتواند غذاهاي معمولي را بخورد، نياز است که از قطره آهن نيز استفاده شود.
در بقيه موارد به افراد توصيه مي‌شود، به اندازه کافي مواد حاوي آهن به خصوص گوشت قرمز را مصرف نمايند. غذاهاي غني از آهن عبارتند از: گوشت قرمز- ماهي - مرغ- زرده تخم مرغ - جگر– قلوه- سبزي‌هاي داراي برگ سبز تيره مثلا اسفناج تازه و جعفري- حبوبات مثل عدس و لوبيا- آجيل - خشکبار مثل انواع برگه، برگه آلو و هلو و زرد آلو، توت خشک، انجيرخشک و کشمش.

لینک کوتاه مطلب: https://www.salamatism.com/?n=6354